Wat de AI-verordening voor het MKB betekent

De AI-verordening is niet op één dag ingegaan. Artikel 113 van Verordening (EU) 2024/1689 verdeelt de toepassing over jaren, en de wijzigingsverordening van juli 2026 heeft die kalender verschoven. Wie een chatbot op zijn site heeft, of een koppeling die inkoopfacturen uitleest, wil weten op welke datum er iets voor hém verandert. Dit is dat verslag, per datum, uit de verordening zelf en uit wat de Commissie en de Rijksoverheid erover publiceren.

1 augustus 2024

De verordening treedt in werking. De verplichtingen gelden nog niet, maar twee begrippen uit artikel 3 bepalen wat volgt. Een AI-systeem is een systeem dat "uit de ontvangen input afleidt hoe output te genereren", met een zekere autonomie. Een koppeling die het factuurnummer uit een vast veld kopieert, het bedrag met de inkooporder vergelijkt en bij een verschil een mail stuurt, leidt niets af en valt naar alle waarschijnlijkheid buiten de verordening. Zodra een taalmodel de factuur leest omdat elke leverancier hem anders opmaakt, is het wél een AI-systeem.

Het tweede begrip is de rol. Wie een AI-systeem ontwikkelt of laat ontwikkelen en het onder eigen naam of merk in gebruik stelt, is aanbieder. Wie het onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt, is gebruiksverantwoordelijke. Een bedrijf dat een chatbot laat bouwen en onder eigen naam op zijn site zet, is allebei; wie de chatbot van een leverancier afneemt, met diens naam erop, is alleen het tweede.

2 februari 2025

De hoofdstukken I en II gaan gelden: de verboden praktijken van artikel 5 en de AI-geletterdheid van artikel 4.

Artikel 5 raakt een gewoon bedrijf zelden. Het verbiedt onder meer manipulatieve technieken die gedrag wezenlijk verstoren, sociale scoring en, op medische en veiligheidsredenen na, emotieherkenning op de werkplek. Een chatbot die openingstijden beantwoordt komt daar niet in de buurt.

Artikel 4 raakt elk bedrijf dat een AI-systeem aanbiedt of gebruikt: het neemt maatregelen voor de AI-geletterdheid van zijn personeel, passend bij hun kennis en de context. De omnibus van 2026 heeft dat versoepeld tot "ondersteunen"; de verplichting "houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen". In de praktijk: wie met het uitleesmodel of de chatbot werkt, weet wat het doet, wat het niet kan, en wanneer een mens moet kijken. Dat past op één A4; de vraag "wat gebeurt er als AI een fout maakt" is daar het begin van.

2 augustus 2025

De regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden gaan gelden, samen met het toezicht. Die verplichtingen liggen bij wie het model maakt. Voor een bedrijf dat zo'n model alleen via een API aanroept, verandert er doorgaans niets, behalve dat de leverancier van het taalmodel achter zijn koppeling nu zelf onder toezicht staat. Reden genoeg om op papier te hebben welk model er draait en waar; de technische uitgangspunten van Werkritme leggen dat vast bij de subverwerkers.

27 juli 2026

Hier verandert de kalender. Verordening (EU) 2026/1744, de Digitale omnibus inzake AI, is op 8 juli 2026 vastgesteld, op 24 juli gepubliceerd en op de derde dag daarna in werking getreden; de Commissie bevestigt 27 juli 2026. Dit is geen voorstel meer.

2 augustus 2026

De verordening is in het algemeen van toepassing, en artikel 50 gaat gelden. Dit is de datum voor een bedrijf met een chatbot.

Lid 1: een AI-systeem voor directe interactie met mensen wordt zo ontworpen dat die mensen weten dat ze met een AI-systeem praten, tenzij dat voor een "normaal geïnformeerde" persoon al duidelijk is. Een klantchat op de site moet het dus zeggen. De verplichting ligt bij de aanbieder, en dat is het bedrijf zelf als de bot onder eigen naam draait.

Lid 2: aanbieders van systemen die tekst, beeld, audio of video genereren, markeren de uitvoer machineleesbaar als kunstmatig. Dat geldt voor wie het model bouwt én voor wie er als aanbieder een eigen systeem bovenop zet, een generatieve chatbot bijvoorbeeld. Wie zo'n generatief systeem vóór 2 augustus 2026 al in de handel had, krijgt van de omnibus tot 2 december 2026 (artikel 111, lid 4). Een factuurbedrag dat uit een document wordt overgenomen, is geen gegenereerde inhoud; zolang de koppeling niets bijmaakt, valt die hier buiten.

De hoogrisicoregels zouden oorspronkelijk óók op 2 augustus 2026 ingaan. Dat is het deel dat de omnibus verschoof. Wat de omnibus toevoegde, een verbod op AI die zonder toestemming seksueel expliciet materiaal maakt, geldt vanaf 2 december 2026.

2 december 2027

De hoogrisicoregels voor de toepassingen uit bijlage III gaan gelden, zestien maanden later dan gepland; de omnibus noemt de "vertraagde beschikbaarheid van normen" als reden. Bijlage III gaat onder meer over biometrie, onderwijs, werving en personeelsbeoordeling, en toegang tot essentiële diensten zoals krediet.

Voor een MKB-bedrijf is de vraag: beslist een AI-systeem mee over mensen? Een model dat sollicitatiebrieven voorsorteert, of dat de kredietwaardigheid van een particuliere klant beoordeelt, valt onder bijlage III, en de gebruiksverantwoordelijke krijgt dan verplichtingen rond menselijk toezicht en het informeren van betrokkenen. Een factuurkoppeling, een orderverwerker of een chatbot voor productvragen niet. Voor AI die als veiligheidsonderdeel in gereguleerde producten zit, machines en liften bijvoorbeeld, geldt 2 augustus 2028.

De ene lijst die u zelf maakt

Alles hierboven komt neer op een lijst van een paar regels: welke toepassing, waarvoor, wie hem bouwde, in welke rol u zit, en welk artikel hem raakt. Een voorbeeld: inkoopfacturen uitlezen, taalmodel van leverancier X, gebruiksverantwoordelijke, artikel 4, geen artikel 50, geen bijlage III. Een regel voor een generatieve chatbot onder eigen naam eindigt op artikel 50, lid 1 en 2. Staat er ergens "bijlage III", dan is dit artikel niet genoeg en hoort er iemand naar te kijken die de hoogrisicoregels kent.

De verordening verplicht een gewoon MKB-bedrijf niet tot zo'n register. Het is de kleinste vorm waarin de vragen van hierboven een antwoord krijgen, en het is wat Werkritme als AI-register meelevert waar artikel 50 van toepassing is.